Gần 1 thế kỉ để hoàn thành 1 bộ mộc bản

Sư thày Thích Thanh Vịnh giới thiệu mộc bản

Chùa Vĩnh Nghiêm do sư tổ Thiền phái Trúc Lâm là Giác Hoàng Điều ngự Trần Nhân Tông xây dựng từ thế kỉ thứ 11, ngoài công trình kiến trúc, chùa còn được xem như một bảo tàng Văn hóa Phật giáo Đại thừa khá tiêu biểu ở miền Bắc Việt Nam bởi kho đại tạng kinh với tổng số 3050 bản lẻ, bao gồm kinh, sách, luật, giới, trước tác của nhà Phật.

Nói đến việc quá trình in kinh khắc ván khố mộc thư là cả một hành trình dài suốt gần 1 trăm năm, tuy có lúc gián đoạn nhưng đã được các cao tăng nối tiếp và kế thừa qua 59 đời trụ trì. Sư thày Thích Thanh Vịnh cho hay, thế kỉ 17, trực tiếp chế tác mộc bản, từ khâu chọn gỗ, xử lí gỗ, trang trí… là những người thợ tài hoa bậc nhất được tuyển chọn từ các phường chuyên làm nghề mộc ở Kinh Bắc (Bắc Giang, Bắc Ninh, Hải Dương)

Mỗi ván kinh có 2 mặt, mỗi mặt gồm 2 trang

Phục bản (trái) không thể sánh được với nguyên bản (phải)

Phần lớn ván in được khắc chữ Hán trên hai mặt, kiểu chữ chân phương, chữ khắc sâu khoảng 1,5mm, sắc nét; mỗi mặt ván hai trang sách, khắc chạm đúng chuẩn mực theo kiểu đóng sách của người xưa. Từ khi ra đời đến nay, kho mộc bản kinh Phật vẫn được nhà chùa in ấn rồi đóng thành sách phát cho Phật tử. Chính vì vậy, bên cạnh giá trị ở phương diện hiện vật bảo tàng, các mộc bản kinh Phật còn là nguồn tư liệu vô cùng quý giá cho việc nghiên cứu sự phát triển của ngôn ngữ Việt, của chữ Nôm trong lịch sử.

• Hà Giang (vietnamnet)

Đại đức Thích Thanh Vịnh giới thiệu một vài trang sách trong số hơn 3.000 bản mộc được khắc trên gỗ thị.

Chữ và hình ảnh được khắc trên bản mộc một cách tinh xảo kì diệu.

Vĩnh Nghiêm tự, nơi sản sinh và lưu giữ kho "Mộc thư khố" vô giá.

Quang Thành

Theo GiadinhNet

Chùa Mụa, hiện trạng chùa còn tốt, hiện tại còn 4 tấm bia nói về việc dòng họ bà Trần Thị Ngọc Am cùng các tín chủ ở địa phương cúng tiến ruộng vào việc dựng chùa, ngoài ra còn có một số hoành phi câu đối.

"Diên Hựu tố danh lam, tự cổ Trần triều sáng tạo"

(Nghĩa là: Chùa Diên Hựu xem ngược lên thì biết: chốn danh lam này từ xưa do triều Trần sáng tạo).

Thật ra triều Trần chỉ là người nối tiếp trùng tu, sửa chữa. Còn sáng tạo, khởi công dựng nên chùa là bắt đầu từ thời Lý. Vì theo Quốc sử (nhất là Đại Việt sử ký toàn thư của nhóm Ngỗ Sĩ Liên) thì: Vào tháng 10 năm Kỷ Sửu (1049) vua Lý Thái Tông chiêm bao thấy Phật Quan âm ngồi trên toà sen dắt vua lên toà. Tỉnh dậy, vua nói với bề tôi. Có người cho là điểm ấy là không lành. Nhà sư Thiền Tuệ khuyên vua phải xây chùa dựng cột đá giữa ao, làm toà sen của Phật Quan âm trên cột, giống như đã trông thấy trong mộng, cho các nhà sư đi vòng quanh tụng kinh, cầu cho vua được sống lâu, kéo dài sự sống hơn. ("Diên" là kéo dài, "Hựu" là rộng rãi, khoan thứ hay là giúp đỡ nhau) nên mới có cái tên chùa là "Diên Hựu".

Cảnh đẹp trong mộng mà Lý Thái Tông đã dựng lên thành cột đá, đài sen, Phật Bà tương ứng với thiên nhiên xung quanh thuở ấy đã hiện lên ở đây. Nơi này cũng phần nào phản ánh cảnh quan thời vua Lý Thái Tông: Vào tháng 9 năm Ất Sửu (1105) vua sai làm 2 ngọn tháp chỏm trắng như ngọc ở chùa Diên Hựu. Vua còn sai chữa lại chùa Diên Hựu đẹp hơn cũ, vét hồ liên hoa đài (với sen hồng lộng lẫy) thành hồ gọi là hồ Linh Chiểu, ngoài hồ có hành lang chạm vẽ chạy chung quanh, ở ngoài hành lang lại đào hồ gọi là Bích trì (ao biếc); đều bắt cầu vồng để đi qua. Trước sân chùa xây bảo tháp (theo Đại Việt sử ký toàn thư) Đúng là cảnh: "Chốn trời Nam riêng chiếm Bồng Doanh". Cũng theo Đại Việt sử ký toàn thư: Hàng tháng cứ ngày rằm, mùng một và mùa hạ ngày 8 tháng 4, có xa giá vua Lý ngự đến lễ cầu sống lâu, bầy nghi thức tắm phật, hàng năm làm lễ thường. Câu đối treo trong chùa góp phần làm rõ hơn cảnh này:

"Hoàng cung tứ nguyệt, đản sinh thiên giáng cửu long phún thuỷ <-> Tuyết lĩnh lục niên, thiền yến thần lai thứ điểu hàng hoa" (nghĩa là: Tháng tư nơi hoàng cung vua đến, trời giáng xuống 9 rồng phun nước <-> sáu năm chốn đỉnh tuyết bầy yến, đạo thiền về muôn chim dâng hoa).

Song nổi bật nhất và đáng lưu ý nhất ở chùa Một Cột là 2 bài Châm treo ở xà ngang trong nhà chùa; bài Châm của chùa tuy không ghi tên tác giả nhưng vẫn phản ánh vấn đề uống trà thời xưa. Đó là một đề tài hiếm có ở các bài Châm hay nói về đạo đức, giáo dục, về phương châm cuộc sống để răn dậy đời thuở xưa. Dịch bài châm này hẳn có thể góp phần hiểu nền văn hoá ẩm thực thời xưa gắn với Phật giáo, làm cho ngôi chùa này thêm thanh tao và càng tỏ rõ người Hà Thành thanh lịch.

Bài 1

Phiên âm:

Phù! Trà vị giả! Lộ tẩy ngọc nha

Tiên xuân thám trích, tuyết minh kim niễu

Phá ngọ thục tiên, thiên ngoại phi lai

Long bồi hương nhập, gian chiến thoái ma

Vương trần hưu khoa, lô uyển hảo nhận

Triệu châu kim tắc

Khải nhận thiên đạo trường

Kiến thánh hiền pháp hội

Thiệt tế ba phiên hà hải

Đính môn nhãn chiếu càn khôn

Dược đào viên lô khán thủ

Bán không phi tuyết

Đương nhiên cử thác

Tự nhiên vũ dịch sinh phong.

Cẩn bạch

Dịch thơ:

Ôi! vị trà này!

Giọt sương rửa sạch ngọc đầy mầm thơm,

Xuân xưa nay đã dò tìm,

Tuyết lọc sạch hết sáng thêm ấm vàng,

Quá trưa nước chín mơ màng,

Ngọt ngào chất vị dậy hương bên trời,

Hương nồng trà sấy thêm mùi,

Đánh yêu ma cả một loài phải lui (1),

Vương nghỉ trận khoe những gì,

Chén trà đen sắc ai người nhận hương,

Đất Triệu (2) nay cũng như dường,

Thánh - hiền hội pháp (3) thấy rồi,

Đây: đầu lưỡi sóng dậy trời bể sông.

Mắt nhìn vũ trụ mơ mòng,

Bừng bừng múa lật than hồng lò reo,

Nửa trời tuyết trắng trong veo,

Dốc bầu nâng túi giữa chiều say sưa.

Tự nhiên nổi gió mây mưa.

Kính cẩn bộc bạch lòng mình!

Bài 2:

Phiên âm:

Phù! Thang vị giả, phong giá phân cam

Giác hưởng thiệt đầu, ta át căn trần

Thấu triệt thuỳ tằng, tỵ không tiên tham

Đoạt Tô Ma Ba Lỵ chi trần

Thắng cam lộ Đề hồ chi diệu.

Kim tắc

Khai vô giá chi pháp hội,

Vận bất động chi đạo trường

Thánh phàm thiệt tế tri âm

Nhân thiên đính môn bối nhãn

Hư tâm uyển phủng Nga nhi tửu

Triệt cước xanh phanh phượng tuỷ tương

Thiên thánh đài my nhất thời khể thủ.

Cẩn bạch.

Dịch thơ:

Ôi! Vị trà thang này!

Mía - ong mật ngọt phơi bầy chia ra.

Cảm nơi đầu lưỡi của ta,

Làm sai lệch gốc, làm xa tục trần,

Những ai từng trải thấm nhuần,

Lỗ mũi biết trước dễ phân mùi trà,

Đoạt cả vị quí Tô Ma (4),

Hơn cả nước ngọt(5) cao xa Đề hồ (6).

Ngày nay dù có bao giờ,

Chốn không đồng, chốn chẳng chờ dù buông,

Vẫn còn phép hội đạo trường,

Mở ra vận dụng thênh thang khắp vùng,

Thánh -Tục đầu lưỡi biết chung,

Trời người trán mắt trùng phùng không sai.

Lòng ta chẳng bợn trần ai,

Chén Nga Mi dốc càng dài càng say(7).

Tuỷ phượng tương ngọt đã bầy,

Chậu xanh đun nấu càng đầy vị tiên.

Nghìn vị thánh mày dựng lên,

Mà lòng thành kính không quên cúi đầu.

Kính cẩn bộc bạch lòng mình.

Chú giải:

1. Ma: Tức là Ma vương, chúa loài thiên ma, ngăn cản các bậc tu học không cho thành phật, hại con người.

2. Đất Triệu: Chưa rõ tác giả chỉ địa điểm nào.

3. Pháp hội: Hội lễ trai giới của các vị tu phật.

4. Hoa Tô Ma Ba Lỵ (còn gọi là Tô Ma Na). Người Trung Hoa dịch là Xứng - ý- Hoa (hoa xứng ý), chỉ loài hoa thơm quý, hợp ý con người.

5. Cam lộ: Từ tiếng Ser Anirte tiếng Phạn là A mật lí đa: Nước ngọt cam lồ để uống của các vị thiên thần, coi là thuốc tiên thuốc phật, rưới lên ai người ấy hết bệnh tật, cải tử hoàn sinh. Phật bà Quan âm thường cầm bình hồ lô chứa cam lộ, dùng cành dương chấm vào đấy, rẩy lên các người bệnh, lên các u sầu phiền não ở thế gian ... đều chữa khỏi hết.

6. Đề hồ: 1 món ăn ngon lành, có gốc từ sữa bò.

Còn gọi là rượu Nga Nhĩ, lấy một phần tên của Nga Nhĩ Khăm Cống Cát Tang Ba (1328 - 1456), người sáng lập của chi phái Nga Nhĩ, 1 trong 3 chi phái xuất hiện của Mật giáo vào thời sau phái Tất Ca, Phật giáo Tây Tạng, Sư Nga Nhĩ...trọn đời giữ gìn tịnh giới, ngày chỉ ăn một bữa chay nhưng ăn rất sạch. Rượu Nga Nhĩ là rượu trong sạch, ai uống vào sạch mọi khổ não, lòng sẽ không bợn trần ai.

Đinh Công Vĩ

Tiến sĩ. Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Thông báo Hán Nôm học 2002, tr.604-609

Tháng 12 năm 1990, ở địa phận xã Cẩm Thịnh, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh đã khai quật được một quả chuông đồng. Chuông cao 0,95m, đường kính miệng chuông 0,6m, cân nặng 200kg, không ghi niên đại.

Quả chuông này đã được Nguyễn Du Chi giới thiệu trên Những phát hiện mới khảo cổ học năm 1995(1). Người giới thiệu đã căn cứ vào những đặc điểm về hình thức và nội dung bia, đoán định đó là “cổ vật” đời Trần.