Kinh Ðại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm

Hán Dịch: Ðại Sư Thật Xoa Nan Ðà

Việt Dịch: HT Thích Trí Tịnh

(Trọn bộ 4 tập – Tái bản lần thứ hai)

Nhà xuất bản Tôn giáo Hà Nội – PL.2549 – DL.2005

(Chánh Tân Tu Đại Tạng, tập 10, Hoa Nghiêm Bộ, số hiệu 0278, 80 quyển, Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh, Đường Thật-xoa-nan-đà dịch, bttdtkvn)

Mục Lục TẬP 1

PHẨM BỒ TÁT VẤN MINH THỨ MƯỜI

(Hán bộ phần sau quyển thứ mười ba)

Lúc bấy giờ, Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Giác Thủ Bồ tát: “Phật tử! Tâm tánh vốn là một, sao lại thấy có các thứ sai khác? Những là: Ðến đường lành nẻo dữ, căn thân có đủ có thiếu, thọ sanh đồng và khác, đẹp đẽ cùng xấu xí, nào vui nào khổ, nghiệp không biết tâm, mà tâm cũng chẳng biết nghiệp, thọ không rõ báo mà báo cũng chẳng rõ thọ, tâm chẳng biết thọ mà thọ cũng không biết tâm, nhơn không biết duyên mà duyên cũng chẳng biết nhơn, trí chẳng biết cảnh mà cảnh cũng chẳng biết trí.

Giác Thủ Bồ tát nói kệ để đáp:

Nay Ngài hỏi nghĩa này

Vì Liễu ngộ quần mông

Cứ tánh kia, tôi đáp

Xin Ngài lóng nghe cho.

Các pháp không tác dụng

Cũng không có thể tánh

Vì thế nên các pháp

Ðều chẳng biết được nhau.

Ví như nước trong sông

Các dòng đua nhau chảy

Chúng đều chẳng biết nhau

Các pháp cũng như vậy.

Lại cũng như đống lửa

Ðồng thời phát ngọn to

Chúng đều chẳng biết nhau

Các pháp cũng như vậy.

Lại như gió lớn thổi

Xao động các cảnh vật

Chúng đều chẳng biết nhau

Các pháp cũng như vậy.

Lại như các địa giới

Xoay vần nương tựa nhau

Các pháp cũng như vậy.

Nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân

Tâm ý sáu tình căn

Do dây thường lưu chuyển

Nhưng vẫn không năng chuyển.

Pháp tánh vốn vô sanh

Thị hiện mà có sanh

Trong đây không năng hiện

Cũng không vật sở hiện.

Nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân

Tâm ý sáu tình căn

Tất cả rỗng vô tánh

Vọng phân biệt mà có.

Cứ đúng lý quan sát

Tất cả đều vô tánh

Pháp nhãn bất tư nghì

Ðây là thấy chơn thật.

Hoặc vọng hay chẳng vọng

Hoặc thiệt hoặc chẳng thiệt

Thế gian cùng xuất thế

Chỉ là giả ngôn thuyết.

Lúc đó, Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Tài Thủ Bồ tát: “Phật tử! Ðức Như Lai tùy thời gian như thế nào, cũng như tùy mạng sống, tùy thân thể, tùy hành vi, tùy hiểu biết, tùy ngôn luận, tùy sở thích, tùy phương tiện, tùy tư duy, tùy quan sát của chúng sanh như thế nào, mà hiện thân Phật để giáo hóa điều phục các chúng sanh ấy?

Tài Thủ Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Ðây là cảnh của bực

Ða Văn thích tịch diệt,

Nay tôi vì Ngài đáp

Xin Ngài chú ý nghe.

Phân biệt quán nội thân

Trong đây gì là ta?

Nếu hiểu được như vậy

Thời biết ta không.

Thân này là giả tạo

Chỗ trụ không nơi chỗ

Người thiệt biết thân này

Trong đây không chấp trước.

Nơi thân khéo quan sát

Tất cả đều thấy rõ

Biết pháp đều hư vọng

Chẳng khởi tâm phân biệt.

Mạng sống nhơn gì có

Rồi nhơn gì tan mất

Khác nào vòng lửa xoay

Ðầu đuôi chẳng biết được.

Người trí hay quan sát

Có tướng đều vô thường

Các pháp, không, vô ngã

Lìa hẳn tất cả tướng.

Các báo, tùy nghiệp sanh

Giả dối như giấc mơ

Luôn luôn thường diệt hoại

Như trước, sau cũng vậy.

Những pháp thấy ở đời

Chỉ do tâm làm chủ,

Tùy hiểu chấp lấy tướng

Ðiên đảo chẳng đúng thật.

Những ngôn luận trong đời

Ðều do phân biệt cả

Chưa từng có một pháp

Ðược vào nơi pháp tánh.

Sức năng duyên, sở duyên

Sanh ra những pháp tướng

Chóng diệt, chẳng tạm dừng

Niệm niệm đều như vậy.

Lúc đó, Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Bửu Thủ Bồ tát: “Phật tử! Tất cả chúng sanh đồng có tứ đại, không ngã, không ngã sở, tại sao lại có những sự khác biệt, như khổ vui, tốt xấu, ưa trong chuộng ngoài, thọ ít hưởng nhiều, hoặc hiện báo, hoặc hậu báo. Nhưng trong pháp giới vẫn không tốt xấu?

Bửu Thủ Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Cứ theo nghiệp đã tạo

Sanh quả báu như vậy

Ðều không có tác giả

Ðây là lời chư Phật.

Như mặt gương sáng sạch

Tùy theo cảnh đối tượng

Hiện bóng sai khác nhau

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Cũng như ruộng gieo giống

Chúng đều chẳng biết nhau

Tự nhiên mọc lên cây

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Như nhà ảo thuật giỏi

Ở tại ngã tư đường

Hiện ra những sắc tướng

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Như người gỗ máy móc

Hay vang ra các tiếng

Nó không ngã ngã sở

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Cũng như giống chim bay

Từ trứng nở sanh ra

Tiếng kêu không đồng nhau

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Ví như trong thai tạng

Căn thân đều thành tựu

Thể tướng không từ đâu

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Lại như ở địa ngục

Bao nhiêu là sự khổ

Kia đều không từ đâu

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Như vua Chuyển luân vương

Có đủ bảy thứ bảo

Chỗ đến không từ đâu

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Lại như các thế giới

Lúc đại hỏa cháy tan

Lửa này không từ đâu

Nghiệp tánh cũng như vậy.

Lúc đó Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Ðức Thủ Bồ tát: “Phật tử! Chỗ giác ngộ của Ðức Như Lai chỉ là một pháp duy nhứt, sao lại bảo là vô lượng pháp, hiện vô lượng cõi, hóa vô lượng chúng, diễn vô lượng âm, thị vô lượng thân, biết vô lượng tâm, hiện vô lượng thần thông, có thể chấn động khắp vô lượng thế giới, thị hiện vô lượng sự thù thắng trang nghiêm, hiển thị vô biên nhiều loại cảnh giới. Nhưng trong pháp tánh các tướng sai biệt này đều bất khả đắc.

Ðức Thủ Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Nghĩa của Phật tử hỏi

Rất sâu khó rõ được

Người trí biết nghĩa này

Thường chứa công đức Phật.

Như đất chỉ một tánh

Mọi loài ở riêng chỗ

Ðất không nghĩ đồng khác

Pháp chư Phật như vậy.

Cũng như một đại hải

Ngàn vạn lượng sóng trào

Nước biển vẫn duy nhứt

Pháp chư Phật như vậy.

Cũng như gió một tánh

Thổi động tất cả vật

Gió không nghĩ đồng khác

Pháp chư Phật như vậy.

Cũng như mây sấm lớn

Mưa khắp cả mọi nơi

Nước mưa vẫn không khác

Pháp chư Phật như vậy.

Cũng như mặt đất kia

Mọc lên nhiều mầm mộng

Mặt đất chỉ là một

Pháp chư Phật như vậy.

Mặt nhựt không mây mờ

Chiếu sáng khắp mười phương

Quang minh không sai khác

Pháp chư Phật như vậy.

Như mặt nguyệt trên cao

Mọi nơi đều nhìn thấy

Mặt nguyệt vẫn một chỗ

Pháp chư Phật như vậy.

Ví như Ðại Phạm Vương

Ứng hiện khắp đại thiên

Thân Ngài vẫn không khác

Pháp chư Phật như vậy.

Lúc đó Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Mục Thủ Bồ tát: “Phật tử! Như Lai phước điền đồng một không sai khác, sao lại thấy chúng sanh bố thí được của quả báo chẳng đồng? Những là:

Nhiều loại sắc, nhiều loại thân, nhiều loại căn, nhiều loại nhà, nhiều loại chủ, nhiều loại quyến thuộc, nhiều loại quan chức, nhiều loại công đức, nhiều loại trí huệ.

Nhưng đức Phật đối với họ, tâm Phật thường bình đẳng, không có quan niệm riêng khác?

Mục Thủ Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Như tất cả vẫn là một

Theo giống mọc mầm khác

Ðất không ý thân sơ

Phật phước điền cũng vậy.

Lại như nước một vị

Nhơn đồ đựng có khác

Phật phước điền vẫn một

Do tâm người thành khác.

Như nhà ảo thuật khéo

Làm mọi người hoan hỉ

Phật phước điền cũng vậy

Khiến chúng sanh kính vui.

Như vua có tài trí

Hay khiến nhơn dân mừng

Phật phước điền cũng vậy

Khiến chúng đều an vui.

Như mặt gương sáng sạch

Theo hình mà hiện bóng

Phật phước điền cũng vậy

Tùy tâm được báo khác.

Như thuốc A gìa đà

Trị được tất cả độc

Phật phước điền cũng vậy

Dứt các họa phiền não.

Như lúc mặt trời mọc

Chiếu sáng khắp thế gian

Phật phước điền cũng vậy

Phá trừ những tối tăm.

Như mặt nguyệt tròn sáng

Chiếu khắp cõi đại địa

Phật phước điền cũng vậy

Bình đẳng với tất cả.

Ví như gió tỳ lam

Chấn động khắp đại địa

Phật phước điền cũng vậy

Ðộng chúng sanh ba cõi.

Như đại hỏa nổi lên

Ðốt cháy tất cả vật

Phật phước điền cũng vậy

Ðốt tất cả hữu vi.

Lúc đó Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Cần Thủ Bồ tát: “Phật tử! Phật giáo là một, chúng sanh được thấy biết, cớ sao không liền đều dứt trừ tất cả phiền não hệ phược mà được xuất ly? Nhưng nơi chúng sanh, sắc, thọ, tưởng, hành và thức, năm uẩn, dục, sắc, vô sắc, ba cõi, vô minh, tham ái đều không sai khác. Như thế thời Phật giáo, đối với chúng sanh, hoặc có lợi ích, hoặc không có lợi ích?

Cần Thủ Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Phật tử khéo lóng nghe

Nay tôi cứ thiệt đáp

Hoặc có mau giải thoát

Hoặc có khó xuất ly.

Nếu muốn cầu dứt trừ

Vô lượng những lỗi ác

Nên ở trong Phật pháp

Dũng mãnh thường tinh tấn.

Ví như chút ít lửa

Ðốt ướt thời chóng tắt

Ở nơi trong Phật pháp

Người giải đãi cũng vậy.

Như cọ cây lấy lửa

Chưa cháy mà nghỉ luôn

Thế lửa liền tắt nguội

Người giải đãi cũng vậy.

Như người cầm nhựt châu

Chẳng dùng vật tiếp bóng

Trọn không thể được lửa

Người giải đãi cũng vậy

Như ánh nắng quá chói

Trẻ nít nhắm đôi mắt

Tự nói sao không thấy

Người giải đãi cũng vậy

Như người không tay chân

Muốn dùng cỏ làm tên

Bắn phá cả đại địa

Người giải đãi cũng vậy

Như lấy một đầu lông

Muốn chấm khô đại hải

Người giải đãi cũng vậy

Không thể dứt hoặc nghiệp.

Lại như kiếp hỏa nổi

Muốn tắt với ít nước

Ở nơi trong Phật pháp

Người giải đãi cũng vậy.

Như người ngó hư không

Ngồi yên không giao động

Nói mình bay đi khắp

Người giải đãi cũng vậy.

Lúc đó Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Pháp Thủ Bồ tát: “Phật tử! Như lời đức Phật dạy: Nếu có chúng sanh thọ trì Chánh pháp thời đều có thể dứt trừ tất cả phiền não?

Nhưng cớ sao có người thọ trì chánh pháp lại tùy thế lực của tham, sân, si, mạn, tùy thế lực của phú, phẩn, hận, tật, xan, cuống, siểm... xoay chuyển không rời nơi tâm. Người hay thọ trì pháp, cớ sao lại ở trong tâm hành khởi các phiền não?

Pháp Thủ Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Phật tử khéo lóng nghe

Thật nghĩa Ngài đã hỏi

Vì chẳng phải đa văn

Mà vào được Phật pháp.

Như người trôi giữa dòng

Sợ chìm mà chết khát

Nơi pháp chẳng tu hành

Ða văn cũng như vậy.

Như trần thiết vật thực

Chẳng ăn nên phải đói

Nơi pháp chẳng tu hành

Ða văn cũng như vậy.

Như người giỏi dược phương

Chẳng cứu được bịnh mình

Nơi pháp chẳng tu hành

Ða văn cũng như vậy.

Như người đếm châu báu

Tự mình vẫn nghèo nàn

Nơi pháp chẳng tu hành

Ða văn cũng như vậy.

Như người ở vương cung

Mà tự chịu đói rét

Nơi pháp chẳng tu hành

Ða văn cũng như vậy.

Như điếc tấu âm nhạc

Người nghe mình chẳng nghe

Nơi pháp chẳng tu hành

Ða văn cũng như vậy.

Như mù họa hình tượng

Người thấy mình chẳng thấy

Nơi pháp chẳng tu hành

Ða văn cũng như vậy.

Ví như nhà hàng hải

Mà tự chết trong biển

Nơi pháp chẳng tu hành

Ða văn cũng như vậy.

Như ở ngã tư đường

Giảng nói những điều tốt

Mà tự không thật đức

Chẳng tu cũng như vậy.

Lúc đó, Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Trí Thủ Bồ tát: “Phật tử! Trong Phật pháp, trí huệ là trên tất cả. Cớ sao với các chúng sanh, đức Phật hoặc ca ngợi sự bố thí, sự trì giới, hoặc ca ngợi sự nhẫn nhục, sự tinh tấn, thiền định, trí huệ, từ bi, hỉ xả..., mà chẳng chỉ dùng một pháp để được giải thoát, thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác?

Trí Thủ Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Phật tử rất hi hữu

Biết rõ tâm chúng sanh

Xin lóng nghe tôi đáp

Những nghĩa Ngài đã hỏi.

Chư Phật thuở quá khứ

Hiện tại và vị lai

Không có nói một pháp

Mà chứng được đạo quả.

Phật biết tâm chúng sanh

Tánh phận đều chẳng đồng

Tùy chỗ họ đáng thọ

Theo đó mà thuyết pháp.

Vì kẻ tham, khuyên thí

Vì người lỗi, khen giới

Nhiều sân, thời khuyên nhẫn

Giải đãi, thời khuyên siêng.

Loạn tâm phải tu định

Ngu si trau trí huệ

Bất nhơn phải từ mẫn

Giận hại khuyên rèn bi.

Lo rầu thời ngợi hỉ

Chấp trước lời khen xả

Tuần tự tu như vậy

Lần đủ các Phật pháp.

Như trước xây nền móng

Rồi sau tạo nhà cửa

Thí và giới cũng vậy

Là gốc hạnh Bồ tát.

Ví như dựng thành quách

Ðể bảo hộ dân chúng

Nhẫn và tấn cũng vậy

Phòng hộ chư Bồ tát.

Ví như Ðại Lực Vương

Cả nước đều ngưỡng vọng

Ðịnh huệ cũng như vậy

Chỗ tựa của Bồ tát.

Cũng như vua chuyển luân

Ban vui cho nhân loại

Từ bi và hỉ xả

Làm Bồ tát an vui.

Lúc đó Văn Thù Sư Lợi Bồ tát hỏi Hiền Thủ Bồ tát rằng: “Phật tử! Chư Phật chỉ do một đạo mà được giải thoát. Cớ sao hiện nay thấy tất cả Phật độ lại có nhiều sự không đồng, những là:

Thế giới, chúng sanh giới, thuyết pháp, điều phục, thọ lượng, quang minh, thần thông, chúng hội, giáo nghĩa, pháp trụ v.v... đều sai khác nhau.

Không có vị nào chẳng đủ tất cả Phật pháp mà được thành Vô thượng Bồ đề?

Hiền Thủ Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Thưa Ngài! Pháp thường vậy

Pháp Vương pháp duy nhất

Tất cả chư Như Lai

Một đạo mà giải thoát.

Thân của tất cả Phật

Chỉ là một pháp thân

Nhứt tâm, nhứt trí huệ

Lực vô úy cũng vậy.

Như trước đến Bồ đề

Bao nhiêu tâm hồi hướng

Ðược cõi nước như vậy

Chúng hội và thuyết pháp.

Tất cả các cõi Phật

Trang nghiêm đều viên mãn

Tùy chúng sanh hạnh khác

Thấy chẳng đồng như vậy

Cõi Phật cùng thân Phật

Chúng hội và ngôn thuyết

Các Phật pháp như vậy

Chúng sanh chẳng thấy được.

Tâm ý đã thanh tịnh

Hạnh nguyện đều đầy đủ

Người sáng suốt như vậy

Mới được thấy nơi đây.

Tùy chúng sanh tâm thích

Và cùng sức nghiệp quả

Thấy sai khác như vậy

Do oai thần của Phật.

Cõi Phật vô sai biệt

Không ghét cũng không thương

Chỉ tùy tâm chúng sanh

Thấy có khác như vậy.

Do đây nơi thế giới

Chỗ thấy đều sai khác

Chẳng phải chư Như Lai

Bực Ðại Tiên có lỗi.

Tất cả các thế giới

Người đáng được giáo hóa

Thường được thấy Thế Tôn

Pháp chư Phật như vậy.

Lúc đó chư Bồ tát nói với Văn Thù Sư Lợi Bồ tát: “Phật tử! Chúng tôi đã tự nói chỗ hiểu biết của mình rồi. Xin Ngài dùng diệu biện tài diễn sướng những cảnh giới của Như Lai:

Những gì là cảnh giới của Phật? Những gì là nhơn của cảnh giới Phật? Những gì là sự tế độ của cảnh giới Phật? Những gì là sự nhập vào của cảnh giới Phật? Những gì là trí của cảnh giới Phật? Những gì là pháp của cảnh giới Phật? Những gì là ngôn thuyết của cảnh giới Phật? Những gì là sự hiểu biết của cảnh giới Phật? Những gì là sự chứng của cảnh giới Phật? Những gì là sự hiện ở của cảnh giới Phật? Những gì là sự rộng lớn của cảnh giới Phật?

Văn Thù Sư Lợi Bồ tát nói kệ đáp rằng:

Như Lai cảnh giới sâu

Lượng đó khắp hư không

Tất cả chúng sanh vào

Mà thật không chỗ nhập.

Như Lai cảnh giới sâu

Bao nhiêu nhơn thắng diệu

Ức kiếp thường tuyên nói

Cũng lại chẳng thể hết.

Tùy tâm trí huệ mình

Khuyến tấn đều khiến lợi

Ðộ chúng sanh như vậy

Là cảnh giới chư Phật.

Những cõi nước thế gian

Tất cả đều theo vào

Trí thân không có sắc

Chẳng phải kia thấy được.

Chư Phật trí tự tại

Tam thế không chướng ngại

Cảnh giới huệ như vậy

Bình đẳng như hư không.

Pháp giới chúng sanh giới

Rốt ráo không sai khác

Tất cả đều rõ biết

Ðây là cảnh giới Phật.

Trong tất cả thế giới

Bao nhiêu những âm thinh

Phật trí đều tùy rõ

Cũng không có phân biệt.

Chẳng phải thức biết được

Chẳng phải tâm cảnh giới

Tánh đó vốn thanh tịnh

Khai thị các quần sanh.

Chẳng nghiệp chẳng phiền não

Không vật không trụ xứ

Không chiếu không sở hành

Bình đẳng đi thế gian.

Tất cả tâm chúng sanh

Khắp ở trong ba thời

Như Lai nơi một niệm

Tất cả đều rõ thấu.

Lúc bấy giờ trong cõi Ta Bà này, tất cả chúng sanh, bao nhiêu pháp sai biệt, nghiệp sai biệt, thế gian sai biệt, thân sai biệt, căn sai biệt, thọ sanh sai biệt, trì giới quả sai biệt, phạm giới quả sai biệt, quốc độ quả sai biệt, do thần lực của Phật thảy đều hiện rõ.

Phương đông, trăm ngàn ức na do tha vô số, vô lượng, vô biên, vô đẳng, bất khả sổ, bất khả xưng, bất khả tư, bất khả lượng, bất khả thuyết, tận pháp giới hư không giới, trong tất cả thế giới, bao nhiêu chúng sanh pháp sai biệt, nhẫn đến quốc độ quả sai biệt đều do thần lực của Phật mà hiển hiện rõ ràng.

Những phương Nam, Tây, Bắc, Ðông Bắc, Ðông Nam, Tây Nam, Tây Bắc, thượng, hạ, cũng đều như vậy./.